Хотира учун саволлар шартдаги тафсилотларни эслаб қолиш, уларни солиштириш ва изчил хулоса чиқаришни машқ қилишга ёрдам беради. Бу топшириқларни болалар ҳам, катталар ҳам мустақил ёки оила даврасида ечиши мумкин.
Ҳар бир шартни диққат билан ўқинг, кейин матнни ёпиб, эсингизда қолган маълумотлар асосида жавоб топинг. Зарур бўлса, қайта қаранг: мақсад тезлик эмас, фикрлаш йўлини тушуниш.
Осон мантиқий саволлар
-
Дастурхонга чапдан ўнгга нон, олма, пиёла ва қошиқ қўйилди. Учинчи ўринда нима турибди?
Жавобни кўриш
Пиёла.
-
Маликанинг саватида олтита олма бор эди. У иккитасини берди, кейин саватга яна битта олма солди. Саватда нечта олма қолди?
Жавобни кўриш
Бешта олма.
-
Навбатда Азиз, Малика, Жасур ва Нодира шу тартибда турибди. Азиз навбатдан чиқса, биринчи ўринда ким қолади?
Жавобни кўриш
Малика.
-
Варақда қизил доира, кўк квадрат ва яшил учбурчак чизилган. Квадрат ҳам, доира ҳам бўлмаган шакл қандай рангда?
Жавобни кўриш
Яшил рангда.
-
Столда оқ, кўк ва сариқ қути бор. Қалам оқ қутида ҳам, кўк қутида ҳам эмас. У қайси қутида?
Жавобни кўриш
Сариқ қутида.
-
Бешта бола бир қатор турибди. Охирги бола олдинга ўтиб, ҳаммадан аввал турди. Дастлаб биринчи турган бола энди нечанчи ўринда?
Жавобни кўриш
Иккинчи ўринда.
-
Ликопчада иккита олма ва учта нок бор. Нодира унга яна иккита нок қўшди. Ликопчадаги жами мевалар сони нечта бўлди?
Жавобни кўриш
Еттита.
-
Токчада катта, ўртача ва кичик пиёла турибди. Ўртача пиёла олинди, қолганлари жойида қолди. Токчада нечта пиёла бор?
Жавобни кўриш
Иккита пиёла.
-
Китоблар чапдан ўнгга қизил, кўк, яшил ва сариқ тартибда терилди. Уларнинг тартиби бутунлай тескарисига ўзгартирилди. Энди чапдан учинчи китоб қандай рангда?
Жавобни кўриш
Кўк рангда.
Ўртача қийинликдаги саволлар
-
Токчада чапдан ўнгга чойнак, пиёла, дафтар, қалам ва олма турибди. Фақат биринчи ва охирги буюм ўрин алмашди. Ўртада қайси буюм қолди?
Жавобни кўриш
Дафтар.
-
Азиз билан Маликада жами ўн иккита ёнғоқ бор. Азиздаги ёнғоқлар сони Маликадагидан икки баравар кўп. Маликада нечта ёнғоқ бор?
Жавобни кўриш
Тўртта ёнғоқ.
-
Учта саватда мос равишда иккита, тўртта ва олтита олма бор. Учинчи саватдан биринчисига иккита олма ўтказилди. Энди ҳар бир саватда нечтадан олма бор?
Жавобни кўриш
Ҳар бирида тўрттадан олма.
-
Навбатда тўрт бола турибди. Азиз Маликадан олдин, Жасур Маликадан кейин, Нодира эса Азиздан олдин турибди. Улар бошидан охиригача қандай тартибда жойлашган?
Жавобни кўриш
Нодира, Азиз, Малика, Жасур.
-
Жасур соат 14:00 да китоб ўқишни бошлади. У ўн беш дақиқа ўқиди, ўн дақиқа дам олди ва йигирма дақиқа бошқотирма ечди. Машғулот соат нечада тугади?
Жавобни кўриш
Соат 14:45 да.
-
Тўртта карточкага 2, 5, 7 ва 9 сонлари ёзилган. Энг катта ва энг кичик сонли карточкалар олиб қўйилди. Қолган сонларнинг йиғиндиси қанча?
Жавобни кўриш
12.
-
Қизил халтачада учта, кўкда бешта, яшилда еттита тошча бор. Қизил ва яшил халтачалардаги тошчалар тўлиқ алмаштирилди, кўкка эса иккита қўшилди. Энди қайси халтачада тошча энг кам?
Жавобни кўриш
Яшил халтачада.
-
Кетма-кетлик 2, 4, 8, 14, 22 тарзида бошланган. Ҳар гал олдинги сонга навбатдаги жуфт сон: 2, 4, 6, 8 ва шу тартибда қўшилади. Кейинги сон нечага тенг?
Жавобни кўриш
32.
Қийин мантиқий саволлар
-
Бир қутида фақат олма, бошқасида фақат нок, учинчисида иккаласи аралаш бор. Уларга қўйилган “Олма”, “Нок”, “Аралаш” ёрлиқларининг барчаси хато. “Аралаш” ёзилган қутидан битта олма олинди. Фақат нок бор қутига қайси ёрлиқ қўйилган?
Жавобни кўриш
“Олма” ёрлиғи.
-
Қаламни Азиз, Малика ёки Жасурдан фақат бири олди. Азиз: “Мен олдим”, Малика: “Азиз олди”, Жасур: “Мен олмадим”, деди. Фақат битта гап рост бўлса, қаламни ким олган?
Жавобни кўриш
Малика.
-
Азиз, Малика ва Жасурга қизил, кўк ва яшил карточкалар биттадан берилди. Азизники қизил эмас. Маликаники қизил ҳам, яшил ҳам эмас. Жасурники яшил эмас. Азизнинг карточкаси қандай рангда?
Жавобни кўриш
Яшил рангда.
-
Устахонада жами бешта курси бор: айримлари уч оёқли, қолганлари тўрт оёқли. Уларнинг жами ўн саккизта оёғи бор. Тўрт оёқли курсилар нечта?
Жавобни кўриш
Учта.
-
Азиз билан Маликада жами саккизта, Малика билан Жасурда ўнта, Азиз билан Жасурда ўн иккита дафтар бор. Жасурнинг дафтарлари нечта?
Жавобни кўриш
Еттита.
-
Карточкалар чапдан ўнгга олма, нок, ўрик, олхўри тартибида турибди. Аввал биринчи билан учинчи, кейин иккинчи билан тўртинчи карточка алмаштирилди. Сўнг бутун қатор тескарисига терилди. Олхўри энди чапдан нечанчи ўринда?
Жавобни кўриш
Учинчи ўринда.
-
Учта қутида жами ўн саккизта қалам бор. Иккинчисида биринчисидан иккита кўп, учинчисида эса иккинчисидан иккита кўп қалам бор. Учинчи қутида нечта қалам бор?
Жавобни кўриш
Саккизта қалам.
-
Уч хонали коднинг рақамлари турлича ва фақат 1, 2, 3, 4 орасидан танланган. Биринчи рақам учинчисидан икки баравар катта, ўртадаги рақам биринчисидан битта кичик. Рақамлар йиғиндиси 9 бўлса, код қандай?
Жавобни кўриш
432.
Жавоблар ва ечимлар
- Пиёла. Чапдан санаганда нон биринчи, олма иккинчи, пиёла учинчи келади.
- Бешта олма. Олтитадан иккитасини айирсангиз, тўртта қолади; биттасини қўшсангиз, бешта бўлади.
- Малика. Азиз чиққач, ундан кейин турган бола навбат бошига ўтади.
- Яшил. Доира ва квадратни чиқариб ташласангиз, яшил учбурчак қолади.
- Сариқ қути. Уч имкониятдан иккитаси шартда рад этилган, шунинг учун биттаси қолади.
- Иккинчи ўрин. Олдинга фақат битта бола қўшилди, демак аввалги биринчи бола бир ўрин орқага сурилди.
- Еттита мева. Иккита олма билан бешта нокни қўшинг; бу ерда меваларнинг тури эмас, жами сони сўралган.
- Иккита пиёла. Учта пиёладан биттаси олинди, катта ва кичик пиёлалар қолди.
- Кўк. Тескари тартиб сариқ, яшил, кўк, қизил бўлади.
- Дафтар. Фақат четдаги буюмлар алмашди, учинчи жойдаги дафтар эса силжимади.
- Тўртта. Маликанинг улушини бир қисм десак, Азизники икки қисм; ўн икки ёнғоқни уч тенг қисмга ажратамиз.
- Тўрттадан. Биринчи саватдаги иккита олма тўрттага кўпаяди, учинчидаги олтита тўрттага камаяди; иккинчиси ўзгармайди.
- Нодира, Азиз, Малика, Жасур. Берилган муносабатларни кетма-кет уланг: Нодира Азиздан, Азиз Маликадан, Малика Жасурдан олдин.
- 14:45. Ўқиш, дам ва бошқотирма учун кетган вақт жами қирқ беш дақиқа.
- 12. Энг кичик 2 ва энг катта 9 олиб ташлангач, 5 билан 7 қолади.
- Яшил халтача. Алмашувдан кейин қизилда еттита, яшилда учта бўлади; кўкдаги тошчалар ҳам еттитага етади.
- 32. Охирги сафар саккиз қўшилган, навбатдаги қўшилувчи эса ўн: 22 + 10 = 32.
- “Олма” ёрлиғи. “Аралаш” қутиси аслида фақат олмали; “Нок” қутиси нокли бўлолмагани учун аралаш, қолган қути эса нокли бўлади.
- Малика. Азиз олса учала гап рост, Жасур олса учаласи ёлғон бўлади; Малика олгандагина фақат Жасурнинг гапи рост чиқади.
- Яшил. Маликаники кўк бўлиши шарт; қолган икки рангдан Жасурга қизил, Азизга яшил тегади.
- Учта. Барча курси уч оёқли бўлса, ўн бешта оёқ бўларди; ортиқча учта оёқ учта тўрт оёқли курсини билдиради.
- Еттита. Учта жуфтлик йиғиндиси ўттиз бўлиб, ҳар боланинг дафтарлари икки мартадан саналган; жами ўн бештадан Азиз ва Маликанинг саккизтасини айиринг.
- Учинчи. Алмашувлардан кейин тартиб ўрик, олхўри, олма, нок; тескари терилганда нок, олма, олхўри, ўрик бўлади.
- Саккизта. Ўртадаги қутида олтита қалам бўлса, қолганларида тўртта ва саккизта бўлади; йиғинди ўн саккизга тенг.
- 432. Биринчи ва учинчи рақам 2 билан 1 ёки 4 билан 2 бўлиши мумкин; фақат 4, 3, 2 барча шартларни бажаради.
Хотира учун саволлар билан қандай машқ қилиш керак?
Бир саволни яқинларингиздан овоз чиқариб ўқиб беришини сўранг. Эшитган шартингизни ўз сўзларингиз билан такрорланг, кейин ечинг: шу йўл билан нимани эслаб қолганингиз, қайси тафсилот тушиб қолганини ажратасиз.
Ранглар ёки тартиб чалкашса, аввал буюмларни кўз олдингизга келтиринг. Ҳисоблаш қийинлашса, эслаб қолиш билан ҳисобни ажратинг: шартни айтиб беринг, сўнг қоғозда ҳисобланг.
Мантиқий фикрлашни қандай ривожлантириш мумкин
- Шартни қайта айтинг. Боладан жавобдан олдин нима берилгани ва нима сўралганини тушунтиришни сўранг.
- Битта ўзгаришни кузатинг. Ўрин алмашадиган буюмларни қоғозчалар билан кўрсатинг, кейинги уринишда эса уларни хаёлан силжитинг.
- Хатони аниқ топинг. “Нотўғри” дейиш билан чекланманг: сон, ранг ёки тартибнинг қаерда адашганини бирга текширинг.
- Жавобни шартга солиштиринг. Топилган натижа ҳар бир талабга мос келадими, текшириб чиқинг.
- Ролларни алмаштиринг. Бола каттага савол берсин ва ечимни тингласин; жавобни тушунтириш ҳам алоҳида машқ бўлади.
Кўп бериладиган саволлар
Шартни қайта ўқиш мумкинми?
Ҳа, қайта ўқишингиз мумкин. Кейинги уринишда айнан қайси тафсилотни унутганингизга эътибор беринг, лекин ўзингизни матнга қарамасликка мажбурламанг.
Бола ҳисоблашни билса-ю, буюмлар тартибини унутса, нима қиламиз?
Аввал тартибга оид осон саволларни ҳақиқий буюмлар билан бажаринг. Кейин буюмларни ёпиб, жойлашувини айтишни сўранг; ҳисоблашни эса алоҳида топшириқда машқ қилинг.
Бу саволлар хотирани баҳолайдиган синовми?
Йўқ, бу тўплам машқ ва биргаликда фикрлаш учун тузилган. Жавоблар сонидан кўра, шартни қандай эслаб қолганингиз ва ечимни қандай тушунтирганингизга қаранг.