Табиат ҳақида саволлар жамланган бу тўпламда бутун оила учун 25 та мантиқий топшириқ бор. Дарахтлар, қушлар, гуллар ва тошлар қатнашган вазиятлар диққат билан ўқиш, санаш ҳамда шошилмасдан хулоса чиқаришни машқ қилдиради.
Барча шартлар саволларнинг ўзида берилган: табиатга оид махсус билим керак эмас. Жавобларни олдиндан кўрмай, аввал ечимингизни қоғозга ёзиб кўринг.
Осон мантиқий саволлар
| Тартиб | Савол |
|---|---|
| 1 | Ҳовлида 7 та гул очилган эди. Шулардан 2 тасининг япроқлари тўкилиб, гули ёпилди. Нечта очиқ гул қолди? |
| 2 | Дарахтнинг бир шохида 3 та, бошқа шохида 4 та чумчуқ ўтирибди. Бошқа қуш йўқ. Дарахтда жами нечта чумчуқ бор? |
| 3 | Малика тошларни уюмлаб қўйди: биринчи уюмда 2 та, кейингиларида 4, 6 ва 8 тадан. Ҳар сафар 2 та қўшилса, навбатдаги уюмда нечта тош бўлади? |
| 4 | Азиз 12 та тушган баргни 3 та қутига тенг тақсимлади. Ҳар бир қутига нечтадан барг тушди? |
| 5 | Олма дарахти ўрикдан баланд, ўрик эса шафтолидан баланд. Шу уч дарахтнинг энг пасти қайси? |
| 6 | Жасур йўлак четига 4 та тош қўйди. Нодира уларнинг ёнига яна 3 та тош қўшди. Энди йўлак четида нечта тош бор? |
| 7 | Ҳовузда 6 та ўрдак сузаётган эди. Уларнинг ярми қирғоққа чиқди, қолганлари сувда қолди. Сувда нечта ўрдак бор? |
| 8 | Бола барг ва гул расмларини навбат билан чизди: барг, гул, барг, гул, барг. Шу тартиб давом этса, кейинги расм нима бўлади? |
| 9 | Боғга 10 та кўчат экилди. Уларнинг 4 таси олма, қолганларининг ҳаммаси ўрик кўчати. Нечта ўрик кўчати экилган? |
Ўртача қийинликдаги саволлар
| Тартиб | Савол |
|---|---|
| 10 | Гулзорда 4 қатор гул бор. Ҳар қаторда 3 тадан гул ўсади. Гулзорда жами нечта гул бор? |
| 11 | Ерга тушган 18 та ёнғоқнинг 6 таси алоҳида қўйилди. Қолганлари икки саватга тенг бўлинди. Ҳар бир саватга нечтадан ёнғоқ солинди? |
| 12 | Гулзорда жами 16 та оқ ва сариқ гул бор. Оқ гуллар сариқларидан 4 та кўп. Оқ гуллар нечта? |
| 13 | Нодира биринчи куни 5 та тушган барг йиғди. Ҳар кейинги куни олдинги кундан 3 та кўп барг йиғди. У учинчи куни нечта барг йиғган? |
| 14 | Тўғри йўлак бўйлаб 5 та дарахт экилган. Ҳар икки қўшни дарахт орасидаги масофа 2 метр. Биринчи дарахтдан охиргисигача неча метр? |
| 15 | Икки дарахтда жами 9 та қуш ўтирибди. Бир дарахтдаги қушлар иккинчисидагидан биттага кўп. Қушлар кўпроқ ўтирган дарахтда нечта қуш бор? |
| 16 | Катта барг устида 20 та сув томчиси бор эди. Уларнинг ярми пастга тушди, сўнг баргга яна 4 та томчи тушди. Баргда нечта томчи қолди? |
| 17 | Уч саватдаги олмалар сони кетма-кет 3 тадан ортиб боради. Энг кам олмали саватда 4 та олма бор. Учала саватда жами нечта олма бор? |
Қийин мантиқий саволлар
| Тартиб | Савол |
|---|---|
| 18 | Ўйиндаги қўнғиз 10 метрли устуннинг пастидан бошлайди. Ҳар куни 3 метр кўтарилади, тепага етмаган бўлса, кечаси 1 метр сирғалади. У нечанчи куни тепага етади? |
| 19 | Уч ёпиқ қутига оқ тошлар, қора тошлар ва аралаш тошлар солинган. Уларнинг тегишли ёзувлари бор, аммо учала ёзув ҳам хато. “Аралаш” ёзувли қутидан оқ тош олинди. Қайси ёзувли қутида қандай тошлар бор? |
| 20 | Халтада оқ, қора ва кулранг тошларнинг ҳар биридан 5 тадан бор. Қарамасдан олаётганда, бир хил рангли камида иккита тош чиқиши учун энг камида нечта тош олиш керак? |
| 21 | Кўриниши бир хил 9 та тошдан биттаси оғирроқ, қолганлари тенг вазнли. Икки паллали тарозида оғир тошни ҳар қандай ҳолатда топиш учун энг камида неча марта тортиш керак? |
| 22 | Тол теракдан паст. Чинор толдан баланд, аммо теракдан паст. Қайрағоч толдан ҳам паст. Дарахтларни энг пастидан энг баландигача қандай жойлаштирасиз? |
| 23 | Ҳовлида жами 10 та қуш ва қуён бор. Ҳар қушнинг 2 та, ҳар қуённинг 4 та оёғи бор; оёқлар жами 28 та. Қуёнлар нечта? |
| 24 | Катакли боғ режасида манзил бошланиш жойидан 2 катак шарқда ва 2 катак шимолда. Фақат шарққа ёки шимолга биттадан катак юриб, манзилга нечта турли йўл билан бориш мумкин? |
| 25 | Азиз билан Малика жами 11 та, Малика билан Жасур 13 та, Азиз билан Жасур 12 та ёнғоқ йиғган. Жасурнинг ўзида нечта ёнғоқ бор? |
Жавоблар ва ечимлар
Аввал натижангизни, кейин эса фикрлаш йўлингизни солиштиринг. Тўғри жавобга бошқа усул билан келган бўлсангиз, ўша усулни ҳам тушунтириб беринг.
| Тартиб | Жавоб ва ечим |
|---|---|
| 1 | 5 та. Очиқ гуллар сонидан ёпилган гулларни айирамиз: 7 − 2 = 5. |
| 2 | 7 та. Иккала шохдаги қушларни қўшамиз: 3 + 4 = 7. |
| 3 | 10 та. Охирги уюмдаги 8 та тошга яна 2 та қўшилади: 8 + 2 = 10. |
| 4 | 4 тадан. Баргларни тенг тақсимлаш учун 12 ни 3 га бўламиз. Текширув: 4 + 4 + 4 = 12. |
| 5 | Шафтоли. Ўрик олмадан паст, шафтоли эса ўрикдан ҳам паст. Демак, энг паст дарахт шафтоли. |
| 6 | 7 та. Олдинги 4 та тошга кейин қўйилган 3 тасини қўшамиз: 4 + 3 = 7. |
| 7 | 3 та. Олтитанинг ярми учта. Учта ўрдак қирғоққа чиққач, сувда ҳам учта қолади. |
| 8 | Гул. Ҳар бир барг расмидан кейин гул расми келади. Охирги расм барг бўлгани учун навбат гулга етади. |
| 9 | 6 та. Жами кўчатлардан олма кўчатларини айирамиз: 10 − 4 = 6. |
| 10 | 12 та. Тўрт қатордаги учтадан гулни санаймиз: 4 × 3 = 12. |
| 11 | 6 тадан. Ажратилган ёнғоқлардан кейин 18 − 6 = 12 та қолади. Уларни иккига бўлсак, ҳар саватга 6 тадан тушади. |
| 12 | 10 та оқ гул. Ортиқча 4 та гулни айирсак, иккита тенг гуруҳ учун 12 та қолади. Сариқлар 6 та, оқлар эса 6 + 4 = 10 та. |
| 13 | 11 та. Иккинчи куни 5 + 3 = 8 та барг йиғилган. Учинчи куни 8 + 3 = 11 та бўлади. |
| 14 | 8 метр. Бешта дарахт орасида тўртта оралиқ бор. Шунинг учун 4 × 2 = 8 метр. |
| 15 | 5 та. Ортиқча битта қушни айирсак, 8 та қуш икки дарахтга тенг бўлинади. Кўпроқ қушли дарахтда 4 + 1 = 5 та бор. |
| 16 | 14 та. Томчиларнинг ярми тушгач, 10 та қолади. Кейин тушган 4 тасини қўшамиз: 10 + 4 = 14. |
| 17 | 21 та. Саватларда 4 та, 7 та ва 10 та олма бор. Уларнинг йиғиндиси 21 га тенг. |
| 18 | Бешинчи куни. Тўрт кечадан кейин қўнғиз 8 метр баландликда бўлади. Бешинчи куни тепага етади ва бошқа сирғалмайди. |
| 19 | “Аралаш”да оқ, “Оқ”да қора, “Қора”да аралаш тошлар. “Аралаш” ёзувли қути аралаш эмас, демак, ундан оқ тош чиққани учун у оқ тошли қути. “Қора” ёзувли қути қора ҳам, оқ ҳам бўлолмайди, шунинг учун у аралаш. |
| 20 | 4 та. Дастлабки учта тош уч хил рангда чиқиши мумкин. Тўртинчиси эса шу ранглардан бирини албатта такрорлайди. |
| 21 | 2 марта. Тошларни учтадан гуруҳлаб, икки гуруҳни тортинг: оғирроқ палла ёки четда қолган гуруҳ изланган тошни кўрсатади. Шу учликдан иккита тошни тортсангиз, оғир тош аниқланади. |
| 22 | Қайрағоч, тол, чинор, терак. Қайрағоч толдан паст; чинор эса тол билан терак орасида. Шу муносабатлар ягона тартибни беради. |
| 23 | 4 та қуён. Ҳаммаси қуш бўлса, 20 та оёқ бўларди. Ортиқча 8 та оёқ ҳар қуённинг қўшимча иккита оёғидан келади: 8 ÷ 2 = 4. |
| 24 | 6 та йўл. Ҳар йўлда иккита шарққа ва иккита шимолга қадам бор. Тўртта қадам орасида шарққа юриладиган иккита ўринни танлашнинг олтита усули бор. |
| 25 | 7 та. Уч жуфтликни қўшсак, ҳар боланинг ёнғоқлари икки мартадан саналади: 11 + 13 + 12 = 36. Жами 18 та ёнғоқдан Азиз ва Маликанинг 11 тасини айирсак, Жасурда 7 та қолади. |
Табиат ҳақида саволлар: мураккаб жойларини тушуниш
Нега бешта дарахт орасида тўртта оралиқ бор?
Қоғозга бешта нуқта қўйинг. Фақат ёнма-ён нуқталарни чизиқ билан уланг: тўртта чизиқ чиқади. Масофа дарахтларнинг сонига эмас, шу чизиқлар сонига қараб ҳисобланади; йўлакнинг дарахтлардан ташқаридаги қисми шартга кирмайди.
Қўнғизнинг охирги кечаси нега саналмайди?
Бу ерда тўхташ шартига қаранг. Қўнғиз кун бошида кетма-кет 0, 2, 4, 6 ва 8 метр баландликда туради. Бешинчи кўтарилишда у манзилга етади, шунинг учун ундан кейинги сирғалишни ҳисобга қўшмаймиз.
Хато ёзув қандай ёрдам беради?
Тошли қутилар масаласида ёзувлар шунчаки номаълум эмас: уларнинг ҳаммаси хато. Айнан шу маълумот имкониятларни камайтиради. Қутиларни қоғозга чизиб, аниқланган рангни ёзув ёнига ёзсангиз, қолган иккитасини адаштирмайсиз.
Тарозида нега битта тортиш етмайди?
Икки паллали тарозида уч хил натижа чиқади: чап палла оғир, ўнг палла оғир ёки паллалар тенг. Тўққизта эҳтимолни бир тортишдаги уч натижа билан биттагача қисқартириб бўлмайди. Учтадан гуруҳлаш эса ҳар натижадан кейин айнан учта гумонли тош қолдиради.
Мантиқий фикрлашни қандай ривожлантириш мумкин
- Шартдаги чекловларни белгиланг. “Тенг”, “ҳаммаси”, “фақат” ва “камида” сўзлари ечим йўлини ўзгартириши мумкин.
- Кўринадиган модел ясанг. Тошлар ўрнига тугма, дарахтлар ўрнига қоғоздаги нуқталардан фойдаланинг. Тирик ўсимликларни узишга ҳожат йўқ.
- Натижани қайта текширинг. Масалан, топилган оқ ва сариқ гулларни қўшиб, жами ҳамда уларнинг фарқи шартга мослигини кўринг.
- Болага тайёр жавобни айтманг. “Нимани биламиз?” ёки “Буни чизиб кўрсатсак-чи?” деб йўналиш беринг.
- Ечимларни солиштиринг. Оилада ҳар ким ўз йўлини тушунтирсин. Мақсад тезроқ жавоб бериш эмас, фикрнинг қаердан келганини кўрсатишдир.
Кўп бериладиган саволлар
Бу саволларни қайси ёшдаги болалар билан ишлаш мумкин?
Қисқа шартни тушуниб, содда ҳисоблай оладиган болалар осон бўлимдан бошлаши мумкин. Мураккаб топшириқларни катталар билан бирга муҳокама қилинг; ёшдан кўра боланинг тайёргарлигига қаранг.
Табиат ҳақида саволлар учун ўсимлик ва ҳайвон номларини яхши билиш керакми?
Йўқ, бу тўпламдаги ечимлар махсус билимга боғлиқ эмас. Номлар вазиятни тасаввур қилишга ёрдам беради, ҳисоблаш учун керакли маълумотлар эса шартда берилган.
Бола жавобни тополмаса, ечимни дарров кўрсатиш керакми?
Дарров кўрсатиш шарт эмас: аввал вазиятни чизиш ёки кичик буюмлар билан кўрсатишни таклиф қилинг. Бола чарчаса, танаффус қилинг ва кейин битта ёрдамчи ишора билан қайтинг.