Kulgili tez aytishlar bola bilan birga kulib, tovushlarni ravon aytishga mashq qilishning quvnoq usulidir. Avval jumlani sekin ayting, keyin talaffuz aniq qolgan holda tezlikni oshiring.
Kulgili tez aytishlar
| Tartib | Tez aytish | Kulgili joyi |
|---|---|---|
| 1 | Qiziq qarg’a qand qidirib, qopqoqni qalpoq deb kiyibdi. | Qarg’a qopqoqni bosh kiyim deb o’ylab qoladi. |
| 2 | Shoshqaloq Shokir sholg’om sho’rvasini shoshmay ichib, shippagini shoshib kiyibdi. | Shoshgan Shokir shippagini adashtirib kiyishi mumkin. |
| 3 | Chumchuq choynakni cho’qib, choyni cho’michda cho’ponga tashibdi. | Chumchuqning choy tashishi tasavvurni kuldiradi. |
| 4 | G’ani g’ozga g’ildirak g’ijirlatib, g’oz g’ildirakni g’ildirakli gilam debdi. | G’oz g’ildirakni gilamga o’xshatib yuboradi. |
| 5 | Xolmat xaltadagi xurmolarni xasdek sanab, xaltani xontaxta deb ko’taribdi. | Xaltani xontaxta deb ko’tarishning o’zi kulgili. |
| 6 | Hasan hovlida hayron holda handalakni hassa deb ushlabdi. | Handalak hassaga o’xshab qoladi. |
| 7 | Rano rangli ro’molini ro’parasiga ro’para qo’yib, ro’molsiz qolibdi. | Ro’molni ro’parasiga qo’yib, o’zi ro’molsiz qoladi. |
| 8 | O’ktam o’rdakka o’nta o’rik olib, o’zi o’rik o’rniga o’t yebdi. | O’rdakka o’rik, O’ktamga esa o’t nasib qiladi. |
| 9 | Pirmat pishloq pishirib, pishgan pishloqni pichoq o’rniga piyola bilan kesibdi. | Piyola pichoq o’rnida ishlatiladi. |
| 10 | Sersoqol Sodiq sakkiz sabzini savatga solib, savatni soat deb bilagiga taqibdi. | Savat soat bo’lib qoladi. |
| 11 | Lola lag’monli laganni olib, laganni lola tuvagiga qo’yibdi. | Lag’monli lagan gul tuvagiga joylashadi. |
| 12 | Malla mushuk maktabga mitti matras ko’tarib, matematika darsida mizg’ibdi. | Mushuk matrasini darsga olib kelibdi. |
| 13 | Qaymoq qaynagan qozonda qovoq qaynab, qozon qopqog’i qarsillabdi. | Qozondagi qovoq qopqoqni qarsillatadi. |
| 14 | Ziyoda zanjabilni zanjir deb, zanjirni zanjabil deb choyga solibdi. | Choyga zanjir solib yuborish fikrning o’zidan kulgi chiqaradi. |
| 15 | Tursun tarvuzni taroziga tortib, tarvuz tarozidan turib ketibdi. | Tarvuz tarozidan o’zi turib ketadi. |
| 16 | Bobo bodomni bo’lib, bodom bo’laklarini botinkasiga solibdi. | Bodomlar botinkaga tushib qoladi. |
| 17 | Dildora do’ppisini daraxtga ilib, do’ppi bilan daraxtni bezabdi. | Daraxtga do’ppi taqib qo’yilgandek bo’ladi. |
| 18 | Farrux filga faneradan fan yasab, filni fan bilan yelpibdi. | Filga mos yelpig’ich yasash xayolni band qiladi. |
| 19 | Nargiz nonni naychaga o’rab, nonni nay qilib chalibdi. | Non nay bo’lib musiqa chaladi. |
| 20 | Vali vazaga vafli solib, vazani velosiped deb aylantiribdi. | Vazani velosiped deb aylantirish kulgili manzara. |
| 21 | Jajji Jo’ra jo’jalariga jo’xori joylab, jo’xorini jo’jalaridan so’rabdi. | Jo’ra jo’jalarga bergan jo’xorini yana ulardan so’raydi. |
| 22 | Katta Karim karamni katakka qamab, karamga kalit qidiribdi. | Karim karamni qamab, unga kalit izlaydi. |
| 23 | Bekzod beshta behini belbog’iga bog’lab, belbog’ini bozor deb o’ylabdi. | Belbog’ bozorga aylanib qoladi. |
| 24 | Chol charchab, charxpalakni choy ichishga chaqiribdi. | Choyga charxpalak ham taklif qilinadi. |
| 25 | Po’lat palov pishirib, piyolaga piyoz solib, palovni piyoz deb maqtanibdi. | Po’lat palovni piyoz deb maqtaydi. |
Eng qisqa tez aytishlar
- Qarg’a qand qidirib qoldi.
- Shokir shoshmay shippagini shosha kiydi.
- Chumchuq choyni cho’michlab ichdi.
- Malla mushuk mitti matrasda mizg’idi.
- Lola laganni lapanglatdi.
- Vali vaflini vazaga soldi.
Qaysi tez aytishlarda til ko’proq chalg’iydi?
Qiziq qarg’a haqidagi jumla
Bu jumlada q tovushi tez-tez takrorlanadi. Uni avval «qiziq qarg’a» deb bo’lib ayting, keyin qolgan so’zlarni qo’shing.
Chumchuq va choynak haqidagi jumla
Ch tovushi bir necha so’zda qaytadi, cho’mich va cho’ponga kabi so’zlar esa tilni chalg’itishi mumkin. So’zlarni aniq aytib olgach, butun jumlani ravon ulang.
Ziyoda va zanjabil haqidagi jumla
Zanjabil va zanjir so’zlari o’xshash eshitiladi, shu bois ularni adashtirmaslik kerak. Avval ikkala so’zni alohida aytib, keyin jumlani boshidan takrorlang.
Jo’ra va jo’jalar haqidagi jumla
Jo’ra, jo’jalar va jo’xori so’zlaridagi j tovushi tez-tez keladi. Bola jumlani kulib yuborsa, biroz tanaffus qilib, yana sekin urinib ko’ring.
Tez aytishlarni qanday mashq qilish kerak
- Avval kattalar jumlani bir marta sekin va ravshan aytib beradi.
- Uzun jumlani kichik bo’laklarga ajrating. Har bo’lakni alohida takrorlang.
- Bola tovushlarni to’g’ri aytishga e’tibor bersin; tezlikni keyinroq oshiring.
- Adashgan joyda tanbeh bermang. O’sha so’zni birga sekin aytib ko’ring.
- Navbat bilan aytib, kulgili chiqishini ham o’yinning bir qismi qiling.
Ko’p beriladigan savollar
Kulgili tez aytishlarni qachon tez aytish kerak?
Avval ularni sekin, so’zlari aniq eshitiladigan qilib ayting. Jumla ravon chiqa boshlagach, tezlikni asta oshiring.
Bola tez aytishda adashsa nima qilish kerak?
Shoshirmang va kulib masxara qilmang. Qiyin so’zni alohida aytib, so’ng jumlani birga takrorlang.
Tez aytishlarni yod olish shartmi?
Yod olish shart emas, jumlani o’qib yoki kattalar ortidan takrorlab mashq qilish mumkin. Bolaga yoqqanlarini qayta-qayta aytish o’yinni yanada qiziqarli qiladi.