USB port — kompyuterga sichqoncha, klaviatura, fleshka va boshqa qurilmalarni ulash uchun xizmat qiladigan ulagich. Kompyuterda ekran, ovoz va tarmoq uchun ham alohida ulagichlar bor. Ularning vazifasini ajratib olsangiz, kerakli kabelni tanlash va ulanishdagi oddiy muammoni tekshirish osonlashadi.
USB port nima va unga nimalar ulanadi?
Port — qurilma korpusidagi ulash joyi. Kabel uchidagi unga mos qism esa vilka deb ataladi. Ularni qulf bilan kalitga o’xshatish mumkin: shakllari mos kelishi kerak, lekin tashqi o’xshashlikning o’zi barcha vazifalar bir xil bo’lishini bildirmaydi. Kompyuterdagi ulagichlar turli ishlarni bajaradi.
USB orqali qurilmalar ma’lumot almashadi. Masalan, sichqonchani siljitsangiz, uning harakati haqidagi ma’lumot kompyuterga boradi va ekrandagi ko’rsatkich joyini o’zgartiradi. Fleshka ichidagi hujjatni kompyuterga ko’chirishda ham shu ulanishdan foydalanasiz. Ayrim qurilmalar USB orqali elektr quvvati ham oladi, ammo har bir ulanish har qanday qurilmani quvvatlayvermaydi.
Ko’p uchraydigan shakllardan biri USB-A bo’lib, uning ulash joyi to’rtburchakka o’xshaydi. USB-C esa kichikroq, uchlari yumaloqlangan shaklda bo’ladi va vilkasini ikki tomoni bilan ham kiritish mumkin. Bu nomlar, avvalo, ulanish shaklini ajratishga yordam beradi. USB-C ko’rinishidagi har bir ulagich tasvir uzatadi yoki bir xil tezlikda ishlaydi, deb o’ylamang: aniq imkoniyatni qurilma qo’llanmasidan tekshiring.
Monitorni ulashda HDMI nima uchun kerak?
HDMI — tasvir va ovozni mos qurilmalar orasida uzatadigan ulanish turi. Masalan, noutbukdagi taqdimotni kattaroq ekranda ko’rsatish uchun undan foydalanish mumkin. Kabelning bir uchi noutbukdagi mos chiqishga, ikkinchisi monitor yoki televizordagi kirishga ulanadi. Ekranda ovoz chiqaradigan karnay bo’lmasa, tasvir ko’rinsa ham ovoz o’sha ekrandan eshitilmasligi mumkin.
Ulashning o’zi ba’zan yetmaydi. Televizor yoki monitorda tasvir qaysi kirishdan olinishi tanlanadi; kompyuter sozlamalarida esa qo’shimcha ekran qanday ishlashi belgilanadi. Bir holatda ikkala ekranda bir xil tasvir ko’rinadi. Boshqasida ish maydoni kengayadi: masalan, bir ekranda matn, ikkinchisida unga tegishli rasm ochiq turadi.
HDMI bilan USB bir-birining o’rnini avtomatik bosa olmaydi. Vazifaga qarab tanlang. Sichqonchani ulash uchun HDMI kerak emas, monitorni ulashda esa kompyuter va ekran qo’llaydigan tasvir ulanishini topasiz. Agar maktabdagi taqdimot uchun boshqa ekrandan foydalanmoqchi bo’lsangiz, kabelning ikkala uchini ham oldindan tekshirib qo’ying.
Boshqa ulagichlarni qanday ajratish mumkin?
Kompyuterning yon yoki orqa tomonida turli shakldagi teshiklarni ko’rasiz. Ularning yonidagi kichik belgilar vazifasini tushunishga yordam beradi. Quloqchin rasmi odatda ovozga, tarmoq belgisi esa tarmoqqa ulanishga ishora qiladi. Belgini ko’rish qiyin bo’lsa, ulagichni taxmin bilan ishlatishdan ko’ra qurilma qo’llanmasiga qarash ma’qul.
- Ovoz ulagichi: quloqchin, karnay yoki mikrofon uchun xizmat qiladi. Ayrim qurilmalarda quloqchin va mikrofon vazifasi bitta joyga birlashtiriladi.
- Ethernet ulagichi: kompyuterni kabel orqali mahalliy tarmoqqa, ya’ni o’zaro bog’langan qurilmalar guruhiga ulaydi. Tarmoqda internet bo’lsa, undan foydalanish imkonini ham beradi.
- VGA ulagichi: ayrim kompyuter va monitorlarda uchraydigan tasvir ulanishi. Ovoz uchun boshqa ulanish kerak bo’ladi.
- DisplayPort ulagichi: mos kompyuter va ekranni bog’lab, tasvir hamda ovoz uzatishi mumkin.
- Quvvat ulagichi: qurilmaga elektr quvvati berish uchun mo’ljallangan. Unga faqat shu qurilmaga mos quvvat manbaini ulang.
Masalan, Aziz quloqchinini uladi, lekin kompyuter uning mikrofonini tanimadi, deb tasavvur qilaylik. Bunga quloqchin vilkasi bilan kompyuter ulagichining imkoniyatlari mos kelmagani sabab bo’lishi mumkin. Demak, teshikka sig’ish hali to’liq moslik degani emas. Qadoqdagi tavsif yoki qo’llanma qaysi vazifalar qo’llanishini aniqlashga yordam beradi.
Kabel mosligini tekshirishda nimaga qaraladi?
Shakl, vazifa va qurilmalar mosligi birga tekshiriladi. Dastlab kabel uchini ulagich bilan solishtiring. Keyin nima qilmoqchi ekaningizni aniqlang: hujjat ko’chirishmi, ekran ulashmi yoki qurilmani quvvatlashmi? Bir xil ko’rinishdagi kabellar ham barcha vazifani birday bajarmasligi mumkin. Shu sababli kabelni faqat rangi yoki tashqi ko’rinishiga qarab tanlash ishonchli emas.
Adapter — bir turdagi ulanishni boshqasiga moslashga yordam beradigan vosita. Biroq u har qanday ikki qurilmani ishlatib yuboradigan universal yechim emas. Ba’zi adapterlar faqat belgilangan yo’nalishda ishlaydi: kompyuterdan ekranga mos kelgan vosita teskari vazifa uchun yaramasligi mumkin. Sotib olishdan oldin ikkala qurilmaning ulanish nomlarini va kerakli vazifani yozib oling.
Masalan, Malika noutbukini sinfdagi ekranga ulamoqchi bo’lsa, avval ikkala qurilmaning ulagichlarini tekshiradi. Ularning aniq suratini olish ham foydali. Shunda do’konda faqat nomiga o’xshash kabelni emas, kerakli ulanishga mos mahsulotni so’rash osonlashadi. Maxsus imkoniyat kerak bo’lsa, mahsulot tavsifida aynan shu vazifa ko’rsatilganini qidiring.
Qurilma ulanmasa, avval nimani tekshirish kerak?
Avval oddiy sabablarni tekshiring. Qurilma yoqilganmi, kabel ikkala tomondan ham joyiga kirganmi, ekranda kerakli kirish tanlanganmi? USB port qurilmani tanimasa, uning qo’llanmasida kompyuterga ulash haqida nima yozilganini ko’ring. Masalan, telefonda kabel ulangandan keyin fayllar bilan ishlash uchun alohida ruxsat yoki ulanish rejimini tanlash talab qilinishi mumkin.
Vilka oson kirmasa, kuch ishlatmang. Ulagich ichiga igna, sim yoki boshqa buyum tiqish ham xavfli. Nam kabelni ulamang; shikastlangan qoplama, kuygan hid yoki g’ayrioddiy qizishni sezsangiz, foydalanishni to’xtatib, kattalarga ayting. Bunday vaziyatda qurilmani ochib tekshirish emas, ta’mirlash bo’yicha mutaxassisga murojaat qilish kerak.
Fleshkani ajratishdan oldin ochiq hujjatlarni saqlang va fayl ko’chirish tugaganini kuting. Kompyuterda xavfsiz chiqarish buyrug’i bo’lsa, undan foydalaning. Kabelni uzayotganda simidan tortmang, vilkasidan ushlang. Shu oddiy odat ulash joyini ham, kabelni ham ortiqcha zo’riqishdan asraydi.
Qiziqarli faktlar
- USB ulanishi ma’lumot bilan birga elektr quvvatini ham uzata oladi.
- HDMI orqali tasvir va ovoz bitta kabeldan o’tishi mumkin.
- VGA tasvir uzatadi, lekin ovozni uzatmaydi.
- USB-C vilkasining ikki tomoni ham ulashga mos qilib tuzilgan.
- Tarmoq kabelining kompyuterga ulanishi o’z-o’zidan internet borligini anglatmaydi.
Kompyuteringiz o’chirilganida, korpusini ochmasdan yon va orqa tomonidagi ulagichlarni kuzating. Ko’rinib turgan belgilarni qog’ozga chizib, yoniga taxminiy vazifasini yozing, keyin qo’llanma bilan solishtiring. Hech narsani ulash shart emas: bu kuzatuvning o’zi kerakli joyni tezroq topishga yordam beradi.
Ko’p beriladigan savollar
USB-C orqali har qanday monitorni ulasa bo’ladimi?
Yo’q, buning uchun kompyuterdagi ulagich, kabel va monitor kerakli tasvir uzatish usulini qo’llashi lozim. Tashqi shaklning mosligi yetarli emas, shuning uchun har ikkala qurilma tavsifini tekshiring.
HDMI ulangan, lekin tasvir chiqmayapti. Nima qilaman?
Avval ekran yoqilganini, kabel to’g’ri ulanganini va ekranda mos kirish tanlanganini tekshiring. Keyin kompyuterning ekran sozlamalarida qo’shimcha ekran aniqlanganiga qarang. Ulagich shikastlangan bo’lsa, uni kuch bilan qimirlatmang.
Nega telefon quvvat olyapti, ammo fayllari ko’rinmayapti?
Quvvat olishning o’zi ma’lumot almashish ham yoqilganini bildirmaydi. Telefon ekranida ulanish rejimi yoki ruxsat so’ralganini tekshiring. Kabel ham ma’lumot uzatishga mos bo’lishi kerak.
Bo’sh ulagichlarning hammasidan foydalanish kerakmi?
Yo’q, faqat kerakli qurilmalar ulanadi. Bo’sh joyning qolishi kompyuterda biror narsa yetishmayotganini anglatmaydi; har bir ulagich muayyan ehtiyoj uchun xizmat qiladi.