Видеокарта — компьютерда тасвирни тайёрлаб, уни экранга чиқаришга хизмат қиладиган қурилма. У ўйинлардаги ҳаракатнинг равонлигига, тасвир билан ишлаш қулайлигига ва айрим дастурларнинг тезлигига таъсир қилади. Унинг вазифасини билсангиз, компьютер нега секинлашаётганини тушуниш ва эҳтиёжингизга мос қурилмани танлаш осонроқ бўлади.
Видеокарта компьютерда қандай вазифани бажаради?
Экрандаги расм жуда майда нуқталар — пикселлардан тузилади. Ҳар бир нуқтанинг ранги ва жойи бирлашиб, сиз кўраётган ёзув, сурат ёки ўйин манзарасини ҳосил қилади. Тасвир ҳаракатланганда бу нуқталар ҳам ўзгаради. График қурилма шу тасвирни тайёрлаш билан боғлиқ ҳисоб-китобларни бажаради.
Масалан, сиз компьютерда ҳовли расмини чизяпсиз. Дарахт, дераза ва дарвоза экранда кўриниши учун компьютер тасвирга оид маълумотларни қайта ишлайди. Ўйинда эса вазифа мураккаброқ бўлиши мумкин: қаҳрамон юрган сари кўриниш, ёруғлик ва соялар ўзгаради. Буларни тайёрлаш график қурилмага иш юклайди.
Уни монитор билан адаштирманг. Монитор тайёр тасвирни кўрсатади, график қурилма эса уни тайёрлашга хизмат қилади. Буни ошхона ва дастурхонга ўхшатиш мумкин: таом бир жойда тайёрланади, бошқа жойда тортилади. Шу сабаб яхши экран компьютернинг тасвир яратиш қувватини ўз-ўзидан оширмайди.
Нега ўйин равонлиги фақат шу қурилмага боғлиқ эмас?
Ўйин пайтида компьютер кетма-кет тасвирлар тайёрлайди. Ҳар бир алоҳида тасвир кадр деб аталади. Кадрлар етарлича тез ва бир текис алмашса, ҳаракат равон кўринади. Тасвирни тайёрлаш чўзилса, юриш ёки бурилиш узилиб-узилиб кўриниши мумкин.
Бироқ компьютердаги барча ишни битта қисм бажармайди. Марказий протсессор — дастур буйруқларини бажарадиган асосий ҳисоблаш қурилмаси. Тезкор хотира эса ишлаётган дастурларга керакли маълумотларни вақтинча сақлайди. Уларни синфдаги ҳамкорликка ўхшатинг: бир ўқувчи ҳисоблайди, бошқаси чизади, яна бири керакли маълумотни тайёрлайди. Биттаси ишини тугатолмаса, умумий натижа кечикади.
Шунинг учун “ўйин секин ишлаяпти, демак график қурилма ёмон” деган хулоса ҳар доим ҳам тўғри эмас. Ўйиннинг ўз талаблари, бошқа қисмларнинг имконияти ва бир пайтда очилган дастурлар ҳам таъсир қилади. Аввал кераксиз дастурларни ёпинг ва ўйиннинг тасвир созламаларини соддалаштириб кўринг. Натижани аввалги ҳолат билан солиштиринг.
Ички ва алоҳида график қурилманинг фарқи нимада?
Компьютерда график вазифани бажарадиган қисм турлича жойлашади. Ички график қурилма одатда протсессор таркибида бўлади. Алоҳида график қурилма эса шу вазифа учун ажратилган қурилмадир. Кундалик суҳбатда иккаласини ҳам видеокарта деб аташлари мумкин, лекин улар тузилиши ва имконияти жиҳатидан бир хил эмас.
Матн ёзиш, мактаб топшириғини тайёрлаш, интернет саҳифаларини очиш каби ишлар учун жуда кучли график қурилма доим ҳам зарур бўлмайди. Мураккаб ўйинлар, ҳажмли чизмалар ёки видеога кўп ўзгартириш киритадиган дастурлар эса кўпроқ график қувват талаб қилиши мумкин. Талаб бажариладиган ишга қараб ўзгаради. Шу боис “қайси бири яхши?” деган саволдан олдин “мен унда нима қиламан?” деб ўйлаш фойдалироқ.
Алоҳида қурилма борлигининг ўзи компьютер ҳар қандай вазифани тез бажаради дегани эмас. Унинг имкониятини бошқа қисмлар ва дастур талаблари билан бирга баҳолаш керак. Фақат номи ёки ташқи кўринишига қараб танламанг. Сотувчига айнан қайси дастурдан фойдаланишингизни айтинг ва шу ишга мослигини сўранг.
Тасвир сифати билан ишлаш тезлиги қандай боғланган?
Ўйинда чиройли соялар, майда деталлар ва узоқдаги буюмлар кўриниши тасвирни бойитади. Лекин буларни тайёрлаш ҳам меҳнат талаб қилади. График қурилма учун ҳам шундай: кўпроқ тафсилотни ҳисоблаш вазифани оғирлаштириши мумкин. Шу сабаб тасвир сифатини ошириш билан равонлик ўртасида мувозанат изланади.
Экран аниқлиги тасвир нечта пиксел билан ифодаланишини билдиради. Пикселлар кўпайганда тасвирни тайёрлашга қўйиладиган талаб ҳам ортиши мумкин. Буни катакли дафтарда расм чизишга ўхшатинг: майда катаклардан фойдалансангиз, кўпроқ детал жойлаштирасиз, лекин кўпроқ катак билан ишлайсиз. Бунда якуний кўринишга мониторнинг ўзи ҳам таъсир қилади.
Агар ўйин узилиб ишласа, барча созламани бирдан ўзгартирманг. Аввал соялар ёки майда тафсилотлар даражасини пасайтириб кўринг, сўнг ўша жойдаги ҳаракатни кузатинг. Битта ўзгаришнинг натижасини кўриш осонроқ. Сиз учун қулай кўринишни сақлаган ҳолда равонроқ ишлайдиган ҳолатни танланг.
Компьютер танлашда нималарга қараш керак?
Танловни қурилма номидан эмас, вазифадан бошланг. Масалан, мактаб тақдимотларини тайёрлайдиган ўқувчи билан мураккаб чизма устида ишлайдиган кишининг эҳтиёжи фарқ қилади. Сиз ишлатадиган дастурларнинг талабларини текширинг. Талаблардаги тушунарсиз сўзларни сотувчи ёки компьютерни яхши биладиган мутахассисдан изоҳлаб беришни сўранг.
Хотира ҳажми ҳам ягона мезон эмас. График хотира тасвир билан ишлашга керак бўладиган маълумотларни сақлаш учун хизмат қилади. Унинг ҳажмини кўриб, бутун қурилманинг тезлиги ҳақида якуний хулоса чиқариб бўлмайди. Худди сумкаси каттароқ ўқувчи масалани албатта тезроқ ечмайди: сиғим ва ишлаш тезлиги бошқа-бошқа тушунчалар.
- Асосий ишларингизни ёзиб чиқинг: дарс, расм, видео ёки ўйин.
- Фойдаланадиган дастурларингиз компьютердан нимани талаб қилишини текширинг.
- Имкон бўлса, қурилмани айнан сизга керакли дастурда синаб кўринг.
- Натижани фақат тасвир чиройи билан эмас, ишлаш қулайлиги билан ҳам баҳоланг.
Қизиқарли фактлар
- Экрандаги ёзув ҳам, сурат ҳам пикселлардан тузилади.
- Ҳаракатланувчи тасвир кетма-кет алмашадиган кадрлардан ҳосил бўлади.
- Компьютерда алоҳида график қурилма бўлмаса ҳам, ички график қисм тасвирни экранга чиқариши мумкин.
- Марказий протсессор ва график қурилма турли вазифаларни бажариб, биргаликда ишлайди.
Оддий кузатиш қилиб кўринг: очиқ турган матн ойнасини экранда суринг, кейин ўйиндаги ҳаракат билан солиштиринг. Иккаласида ҳам тасвир янгиланади, аммо тайёрланадиган манзаранинг мураккаблиги фарқ қилади. Бу синов қурилманинг қувватини аниқ ўлчамайди, лекин турли вазифалар компьютердан турлича иш талаб қилишини тушунишга ёрдам беради.
Кўп бериладиган саволлар
Видеокарта бўлмаса, компьютер ишлайдими?
Алоҳида қурилмасиз ҳам компьютер ишлаши мумкин, агар унда ички график қисм бўлса. Экранга тасвир чиқариш учун график вазифани бажарадиган бирор қисм зарур.
Кучли график қурилма интернетни тезлаштирадими?
Йўқ, у интернет уланишининг тезлигини оширмайди. Саҳифанинг секин очилиши билан ундаги тасвирнинг секин тайёрланиши бошқа-бошқа ҳолатлар бўлиши мумкин.
Дарс қилиш учун алоҳида қурилма керакми?
Оддий матн, тақдимот ва интернетдаги топшириқлар учун алоҳида график қурилма ҳар доим ҳам керак эмас. Агар дарсда мураккаб чизма ёки махсус дастур ишлатилса, ўша дастурнинг талабларини текширинг.
Янги график қурилма олсам, компьютернинг ҳамма иши тезлашадими?
Йўқ, асосан график қурилмага боғлиқ вазифаларда фарқ сезилиши мумкин. Секинлик бошқа қисм ёки дастурдан келиб чиқса, уни алмаштириш муаммони ҳал қилмаслиги мумкин.