Сўз туркумлари тести 20 та саволдан иборат бўлиб, 10–16 ёшдаги ўқувчилар ва билимини текширмоқчи бўлган катталарга мўлжалланган. Ҳар бир саволда битта тўғри жавобни танланг ва белгилаган ҳарфларингизни ёзиб боринг. Якунда жавоблар бўлимини очиб, танловингизни изоҳлар билан солиштиринг.
Сўз туркумлари бўйича тест саволлари
- Қуйидаги сўзлардан қайси бири от туркумига киради?
А) Китоб
Б) Яшил
C) Ёзмоқ
Д) Бешта - Олманинг белгисини билдирган сифатни топинг.
А) Олма
Б) Ширин
C) Пишди
Д) Учта - Сон туркумига мансуб сўзни белгиланг.
А) Синф
Б) Кенг
C) Бешта
Д) Биз - Қайси қаторда олмош берилган?
А) Дарахт
Б) Баланд
C) Ўсди
Д) У - Ҳаракатни билдирган феълни аниқланг.
А) Қалам
Б) Ёзди
C) Чиройли
Д) Иккита - “Малика секин гапирди” гапида равиш қайси сўз?
А) Секин
Б) Малика
C) Гапирди
Д) Гапда равиш қатнашмаган - “Ким?” сўроғига жавоб бўладиган отни топинг.
А) Мактаб
Б) Дераза
C) Дафтар
Д) Ўқитувчи - “Ҳовлида баланд дарахт ўсади” гапидаги “баланд” сўзига қандай сўроқ берилади?
А) Ким?
Б) Нечта?
C) Қандай?
Д) Нима қилди? - Тартибни билдирган сон қайси жавобда берилган?
А) Учинчи
Б) Учта
C) Учов
Д) Учтадан - “Болалар ҳовлида ўйнади” гапидаги “болалар” сўзи қайси туркумга мансуб?
А) Сифат
Б) Сон
C) От
Д) Равиш - Сўзловчини бошқалар билан бирга билдирадиган кишилик олмошини белгиланг.
А) Мен
Б) Биз
C) Сен
Д) Улар - “Нодира мактабга келяпти” гапида феъл вазифасида келган сўзни топинг.
А) Нодира
Б) Мактабга
C) Нодира мактабга
Д) Келяпти - “Жасур кеча кутубхонага борди” гапидаги “кеча” сўзи нимани билдиради?
А) Ҳаракатнинг ўрнини
Б) Ҳаракатнинг сабабини
C) Ҳаракатнинг пайтини
Д) Ҳаракатнинг мақсадини - “Азиз дўсти билан келди” гапида “билан” қандай ёрдамчи сўз?
А) Боғловчи
Б) Юклама
C) Ундов сўз
Д) Кўмакчи - “Олма ва нок дастурхонга қўйилди” гапидаги “ва” сўзининг туркумини аниқланг.
А) Боғловчи
Б) Кўмакчи
C) Олмош
Д) Равиш - “Сиз бугун келасизми?” гапидаги “-ми” қандай бирлик?
А) Келишик қўшимчаси
Б) Сўроқ юкламаси
C) Эгалик қўшимчаси
Д) Кўплик қўшимчаси - Ҳис-ҳаяжонни билдирган ундов сўз қайси жавобда берилган?
А) Аммо
Б) Учун
C) Мен
Д) Эҳ - “Эшик тақ-тақ қилди” гапидаги “тақ-тақ” қайси туркумга киради?
А) Сифат
Б) Тақлид сўз
C) Сон
Д) Олмош - “Албатта, мен сизга ёрдам бераман” гапидаги “албатта” қандай сўз?
А) Кўмакчи
Б) Боғловчи
C) Модал сўз
Д) Тақлид сўз - “Яхши китоб танладим” ва “Азиз яхши ўқийди” гапларида “яхши” сўзи мос равишда қайси туркумларда келган?
А) Сифат ва равиш
Б) Равиш ва сифат
C) От ва сифат
Д) Сифат ва сон
Тўғри жавоблар
Аввал барча саволларга жавоб бериб чиқинг. Кейин қуйидаги бўлимни очинг: ҳар бир банддаги изоҳ тўғри вариантни нима учун танлаш кераклигини тушунтиради.
Жавобларни кўриш
- А) Китоб. Бу сўз нарсанинг номини билдиради ва “нима?” сўроғига жавоб бўлгани учун от туркумига киради.
- Б) Ширин. Бу сўз олманинг таъм белгисини ифодалайди ва “қандай олма?” сўроғига жавоб беради.
- C) Бешта. Нарсанинг миқдорини билдирган бу сўз “нечта?” сўроғига жавоб бўлади ва сон туркумига киради.
- Д) У. Бу олмош шахс ёки нарсанинг номини бевосита айтмасдан, унга ишора қилиш учун қўлланади.
- Б) Ёзди. Ёзиш ҳаракатини билдирган бу сўз “нима қилди?” сўроғига жавоб беради ва феъл туркумига киради.
- А) Секин. Бу гапда “секин” гапириш ҳаракатининг қандай бажарилганини билдиради, шу сабабли равиш вазифасида келган.
- Д) Ўқитувчи. Шахсни билдирадиган “ўқитувчи” сўзига “ким?” сўроғи, қолган вариантлардаги нарсаларга эса “нима?” сўроғи берилади.
- C) Қандай? “Баланд” дарахтнинг белгисини билдиргани учун унга “қандай дарахт?” тарзида сўроқ берилади.
- А) Учинчи. Бу тартиб сон бўлиб, шахс ёки нарсанинг санашдаги ўрнини билдиради ва “нечанчи?” сўроғига жавоб беради.
- C) От. “Болалар” шахсларни номлайди, унга қўшилган “-лар” кўплик қўшимчаси эса сўзнинг от туркумини ўзгартирмайди.
- Б) Биз. “Биз” кишилик олмоши сўзловчининг ўзини бошқа киши ёки кишилар билан бирга ифодалайди.
- Д) Келяпти. Бу сўз Нодиранинг ҳаракатини билдиради ва “нима қиляпти?” сўроғига жавоб бўлади.
- C) Ҳаракатнинг пайтини. “Кеча” бу гапда кутубхонага бориш қачон юз берганини билдирадиган пайт равиши бўлиб келган.
- Д) Кўмакчи. “Билан” бу гапда “дўсти” сўзини “келди” феълига боғлаб, Азизнинг ким билан келганини билдиради.
- А) Боғловчи. “Ва” боғловчиси бу гапда “олма” ҳамда “нок” сўзларини ўзаро боғлаш учун хизмат қилган.
- Б) Сўроқ юкламаси. “-ми” гапга сўроқ маъносини қўшади, яъни келиш ҳақидаги хабарни саволга айлантиради.
- Д) Эҳ. “Эҳ” сўзловчининг ҳис-ҳаяжонини ифодалай оладиган ундов сўз бўлиб, қолган вариантлар бундай вазифани бажармайди.
- Б) Тақлид сўз. “Тақ-тақ” эшикдан чиққан товушга тақлидни билдиради, шу сабабли тақлид сўзлар туркумига киради.
- C) Модал сўз. Модал сўз сўзловчининг фикрга муносабатини билдиради, “албатта” эса бу гапда ишонч маъносини ифодалаган.
- А) Сифат ва равиш. Биринчи гапда “яхши” китобнинг белгисини, иккинчи гапда эса ўқиш ҳаракатининг қандай бажарилишини билдиради.
Натижангизни баҳоланг
Ҳар бир тўғри жавоб учун бир балл ҳисобланг. Сўз туркумлари тести бўйича натижангизни қуйидаги мезон билан баҳолашингиз мумкин; бу мактаб баҳоси эмас, такрорлаш учун йўналишдир.
- 0–9 та тўғри жавоб: асосий туркумларни яна машқ қилинг; от, сифат, сон ва феълга мос сўроқларни ёзиб, ҳар бирига ўзингиз мисол топинг.
- 10–15 та тўғри жавоб: асосий тушунчаларни биласиз; хато қилган бандларингиздаги сўзларни гап ичида таҳлил қилиб, айниқса ёрдамчи сўзларни такрорланг.
- 16–20 та тўғри жавоб: туркумларни яхши фарқлаяпсиз; энди битта сўз турли гапларда қандай вазифа бажаришини мисоллар орқали тушунтириб кўринг.
Хато белгиланган саволнинг фақат жавоб ҳарфини ёдламанг. Масалан, “яхши” сўзи қатнашган янги гап тузинг ва у нарсанинг белгисини ёки ҳаракатнинг қандай бажарилганини билдираётганини аниқланг.
Кўп бериладиган саволлар
Бу тестни бошлашдан олдин нималарни такрорлаш керак?
От, сифат, сон, олмош, феъл ва равишнинг маъноси ҳамда сўроқларини такрорланг. Кейинги саволларга тайёрланиш учун кўмакчи, боғловчи, юклама, ундов, тақлид ва модал сўзларга биттадан мисол ёзинг.
Нега айрим саволларда алоҳида сўз эмас, бутун гап берилган?
Гап сўзнинг айнан қайси маънода ва вазифада келганини аниқлашга ёрдам беради. Масалан, тестдаги “яхши” сўзини ёнидаги сўздан ажратиб баҳоласангиз, сифат билан равишни чалкаштиришингиз мумкин.
Сўз туркумлари тестини қайта ечганда қандай машқ фойдали?
Қайта ечишда ҳар бир танловингизга қисқа сабаб ёзинг. Сўнг нотўғри вариантлардан бирини танлаб, у тўғри жавоб бўладиган янги савол тузинг: бу машқ туркумлар орасидаги фарқни тушунтиришга ёрдам беради.