25 та мантиқий савол жавоблари билан: детектив топшириқлар

Детектив топшириқлар — берилган изларни солиштириб, ягона жавобни топишга ундайдиган мантиқий машқлар. Қуйидаги тўқима воқеаларни бутун оила билан ечишингиз мумкин: улар диққат, ҳисоблаш ва хулосани далил билан текширишга ёрдам беради.

Осон мантиқий саволлар

1. 1. Йўқолган хат. Мактабдаги хат қизил, кўк, яшил ёки сариқ жилддан бирида. Текширувчи дастлабки уч рангдаги жилдни очди, аммо хат топилмади. Хат қайси жилдда?
   
   Жавобни кўриш

   Сариқ жилдда.

2. 2. Навбатдаги белги. Кузатув дафтарида 2, 4, 6 сонлари ёзилган. Ҳар бир кейинги сон олдингисидан айнан 2 та катта. Кейинги сон нечага тенг?
   
   Жавобни кўриш

   8 га тенг.

3. 3. Калитли қути. Учта ёпиқ қутидан фақат биттасида калит бор. Калитли қути силкитилганда жаранглайди, бўшлари овоз чиқармайди. Фақат иккинчи қути жаранглади. Калит қаерда?
   
   Жавобни кўриш

   Иккинчи қутида.

4. 4. Дастурхондаги из. Ликопчада 7 та печенъе бор эди, ҳозир 4 та қолди. Фақат Азиз печенъе олди, ҳеч ким янгисини қўшмади. Азиз нечта олган?
   
   Жавобни кўриш

   3 та печенъе.

5. 5. Ўртадаги гувоҳ. Уч гувоҳ бир қатордаги уч стулда ўтирибди. Азиз Маликанинг чапида, Жасур эса Маликанинг ўнгида. Ўртадаги стулда ким ўтирибди?
   
   Жавобни кўриш

   Малика.

6. 6. Ким олдин келган? Нодира Азиздан олдин, Азиз эса Жасурдан олдин мактаб кутубхонасига кирди. Шу уч кишидан ким биринчи келган?
   
   Жавобни кўриш

   Нодира.

7. 7. Токчадаги бўш жой. Токчада 10 та дафтар бор эди. Малика бир нечтасини олгач, 8 таси қолди. Бошқа ҳеч ким дафтарларга тегмаган бўлса, Малика нечта дафтар олган?
   
   Жавобни кўриш

   2 та дафтар.

8. 8. Рангли қалпоқ. Азиз қизил, Малика кўк, Жасур яшил қалпоқ кийган. Улар қалпоқларини алмаштирмаган. Ёзувда эшикни яшил қалпоқли бола очгани кўринди. Эшикни ким очган?
   
   Жавобни кўриш

   Жасур.

Ўртача қийинликдаги саволлар

1. 9. Битта рост ёзув. Калит А, Б ёки C қутида. А даги ёзув: “Калит Б да”. Б дагиси: “Калит Б да эмас”. C дагиси: “Калит А да эмас”. Фақат битта ёзув рост. Калит қаерда?
   
   Жавобни кўриш

   А қутида.

2. 10. Жилдларни ажратинг. Азиз, Малика ва Нодирада биттадан жилд бор: кўк, қизил ва яшил. Азизники қизил ҳам, яшил ҳам эмас. Маликаники яшил эмас. Нодиранинг жилди қандай рангда?
   
   Жавобни кўриш

   Яшил.

3. 11. Қути қачон очилган? Соат 10:00 да қути ёпиқ эди, 10:10 да эса очиқ топилди. Хонага Азиз 9:50 да, Малика 10:05 да, Жасур 10:15 да кирган. Қутини шу уч кишидан бири хонага кириши билан очган. У ким?
   
   Жавобни кўриш

   Малика.

4. 12. Дафтардаги кетма-кетлик. Изқувар 3, 6, 12, 24 сонларини топди. Ҳар сафар олдинги сон икки баравар оширилган. Кейинги сон нечага тенг?
   
   Жавобни кўриш

   48 га тенг.

5. 13. Тўрт хонали код. Коднинг биринчи рақами 2, охиргиси 5. Ўртадаги икки рақам йиғиндиси 9, учинчи рақам иккинчисидан 3 та катта. Код қандай?
   
   Жавобни кўриш

   2365.

6. 14. Бозордаги навбат. Тўрт киши навбатда турибди. Нодира Азиздан олдинда, Азиз Маликадан олдинда, Жасур эса Маликадан кейинда. Шу тўрт кишининг охирида ким турибди?
   
   Жавобни кўриш

   Жасур.

7. 15. Тарозидаги пакетлар. Уч пакетнинг оғирлиги 2, 3 ва 5 килограмм. Улардан айнан иккитаси тарозига қўйилганда жами 8 килограмм чиқди. Қайси пакетлар қўйилган?
   
   Жавобни кўриш

   3 ва 5 килограммли пакетлар.

8. 16. Конвертларни сананг. Қутида жами 12 та қизил ва кўк конверт бор. Қизил конвертлар сони кўклар сонидан икки баравар кўп. Кўк конверт нечта?
   
   Жавобни кўриш

   4 та.

9. 17. Учала ёзув ҳам ёлғон. Калит А, Б ёки C тортмада. А ёзуви: “Калит шу ерда”. Б ёзуви: “Калит А да”. C ёзуви: “Калит бу ерда эмас”. Барча ёзувлар ёлғон. Калит қаерда?
   
   Жавобни кўриш

   C тортмада.

Қийин мантиқий саволлар

1. 18. Икки рост гап. Қутини Азиз, Малика ёки Жасур очган. Азиз: “Малика очди”, деди. Малика: “Жасур очди”, деди. Жасур: “Маликанинг гапи ёлғон”, деди. Айнан икки гап рост бўлса, қутини ким очган?
   
   Жавобни кўриш

   Малика.

2. 19. Алмашган рақамлар. Икки хонали код рақамлари йиғиндиси 9. Ўнлик рақами бирлик рақамидан катта. Рақамлар ўрни алмаштирилса, сон 27 га камаяди. Дастлабки код қандай?
   
   Жавобни кўриш

   63.

3. 20. Тўртта сумка. Азиз, Малика, Жасур ва Нодирада турли рангли сумкалар бор: қизил, кўк, яшил, сариқ. Азизники қизил ёки кўк. Маликаники яшил. Жасурники сариқ ҳам, кўк ҳам эмас. Кимнинг сумкаси қайси рангда?
   
   Жавобни кўриш

   Азизники кўк, Маликаники яшил, Жасурники қизил, Нодираники сариқ.

4. 21. Чироқли бошқотирма. Ўйиндаги уч чироқ дастлаб ўчирилган. Ҳар юришда айнан иккитасининг ҳолати алмаштирилади: ёнгани ўчади, ўчгани ёнади. Бир неча юришдан кейин фақат битта чироқни ёқиқ қолдириш мумкинми?
   
   Жавобни кўриш

   Йўқ, мумкин эмас.

5. 22. Йўллар харитаси. Фақат қуйидаги йўналишларда юриш мумкин: А дан Б ёки C га; Б дан Д га; C дан Д ёки Э га; Д дан Э га. А дан Э га айнан уч ўтишда борадиган нечта йўл бор?
   
   Жавобни кўриш

   2 та йўл.

6. 23. Енгил ўйин тангаси. Тўққизта бир хил кўринишдаги тангадан биттаси енгилроқ, қолганлари тенг оғирликда. Икки паллали тарози бор, тошлари йўқ. Енгил тангани кафолатли топиш учун энг камида неча марта тортиш керак?
   
   Жавобни кўриш

   2 марта.

7. 24. Беш рақамли қулф. Кодда 1, 2, 3, 4, 5 рақамлари биттадан ишлатилган. Биринчи ва иккинчи рақам йиғиндиси 3. Учинчи рақам 5, тўртинчиси биринчисининг икки баравари. Код қандай?
   
   Жавобни кўриш

   21543.

8. 25. Битта хато хабар. Калит 1, 2, 3 ёки 4 рақамли жавонда. Тўрт хабар бор: “Рақами жуфт”, “Рақами 2 дан катта”, “Рақами 4 эмас”, “Рақами 3”. Айнан битта хабар ёлғон. Калит қайси жавонда?
   
   Жавобни кўриш

   3-рақамли жавонда.

Жавоблар ва ечимлар

Детектив топшириқларни ечгач, тахминингизни қуйидаги изоҳлар билан текширинг. Ҳар бир ечимда жавобга олиб келадиган асосий далил кўрсатилган.

1. Жавобни кўриш

   Сариқ жилд. Қолган уч жилд текширилган, шунинг учун ягона имконият сариқ рангдир.

2. Жавобни кўриш

   8. Охирги 6 сонига шартдаги 2 ни қўшамиз.

3. Жавобни кўриш

   Иккинчи қути. Шартга кўра, фақат калит бор қути жаранглайди.

4. Жавобни кўриш

   3 та. Бошланғич 7 тадан қолган 4 тани айирамиз: 7 − 4 = 3.

5. Жавобни кўриш

   Малика. Унинг икки томонида биттадан одам бор, демак, у ўртада ўтирибди.

6. Жавобни кўриш

   Нодира. Келиш тартиби Нодира, Азиз, Жасур бўлади.

7. Жавобни кўриш

   2 та. Олинган дафтарлар сони бошланғич ва қолган миқдорлар фарқига тенг: 10 − 8 = 2.

8. Жавобни кўриш

   Жасур. Яшил қалпоқ унга тегишли ва қалпоқлар алмаштирилмаган.

9. Жавобни кўриш

   А қутида. Шунда фақат Б ёзуви рост; калит Б ёки C да бўлса, иккитадан ёзув рост чиқади.

10. Жавобни кўриш

    Яшил. Азизга кўк, Маликага қизил жилд тегади, Нодирага эса яшили қолади.

11. Жавобни кўриш

    Малика. Фақат унинг кирган вақти қути ёпиқ кўрилган ва очиқ топилган вақтлар орасига тушади.

12. Жавобни кўриш

    48. Белгиланган қоида бўйича 24 ни 2 га кўпайтирамиз.

13. Жавобни кўриш

    2365. Йиғиндиси 9, фарқи 3 бўлган ўртадаги рақамлар тартиб билан 3 ва 6 дир.

14. Жавобни кўриш

    Жасур. Шартлардан Нодира, Азиз, Малика, Жасур тартиби келиб чиқади.

15. Жавобни кўриш

    3 ва 5 килограммли пакетлар. Бошқа жуфтликларнинг йиғиндиси 5 ёки 7 килограмм бўлади.

16. Жавобни кўриш

    4 та кўк конверт. Кўклар бир улуш, қизиллар икки улуш бўлса, жами уч улуш 12 тага тенг.

17. Жавобни кўриш

    C тортмада. C даги “Калит бу ерда эмас” ёзуви ёлғонлиги калит айнан шу ерда эканини билдиради.

18. Жавобни кўриш

    Малика. Бу ҳолда Азиз ва Жасур рост гапиради; бошқа номзодларда фақат биттадан гап рост чиқади.

19. Жавобни кўриш

    63. Рақамлар фарқи 27 ни 9 га бўлганда чиқадиган 3 га тенг; йиғиндиси 9 бўлган жуфтлик 6 ва 3 дир.

20. Жавобни кўриш

    Азиз — кўк, Малика — яшил, Жасур — қизил, Нодира — сариқ. Яшил бандлиги учун Жасурга қизил тегади, кейин қолган ранглар аниқлашади.

21. Жавобни кўриш

    Мумкин эмас. Ҳар юришда ёқиқ чироқлар сони иккига ўзгаради ёки ўзгармайди, шу сабабли у доим жуфт қолади.

22. Жавобни кўриш

    2 та. Мос йўллар А–Б–Д–Э ва А–C–Д–Э; А–C–Э эса атиги икки ўтишдан иборат.

23. Жавобни кўриш

    2 марта. Аввал учтадан тангани солиштириб, енгил танга бор учликни аниқланг, кейин ундан иккитасини тортинг; бир тортишнинг уч хил натижаси тўққиз номзодни ажратишга етмайди.

24. Жавобни кўриш

    21543. Биринчи рақам 1 бўлса, 2 такрорланади; демак, у 2, иккинчиси 1, тўртинчиси 4 ва охиргиси 3 бўлади.

25. Жавобни кўриш

    3-рақамли жавон. Фақат шу вариантда “Рақами жуфт” хабари ёлғон, қолган учтаси рост бўлади.

Мантиқий фикрлашни қандай ривожлантириш мумкин

• Шартдаги “фақат”, “айнан”, “барчаси” сўзларини белгиланг. Улар мумкин бўлган жавобларни чеклайди.
• Ранг, исм ва тартибларни қоғозга ёзинг. Мос келмайдиган вариантларни битталаб чизинг.
• Бола жавоб айтганда, “Қайси далилга таяндингиз?” деб сўранг. Тезликдан кўра изоҳга эътибор беринг.
• Жавобни барча шартларга қайта қўйиб текширинг. Битта белгига мос келиши ҳали етарли эмас.
• Қийин топшириқда танаффус қилинг. Кейин оилангиз билан тахминларни навбатма-навбат синаб кўринг.

Кўп бериладиган саволлар

Болалар қайси детектив топшириқлардан бошлагани маъқул?

Аввал осон бўлимдаги ранг, тартиб ва санаш топшириқларини танланг. Бола жавобини тушунтира олгач, рост-ёлғон ёзувли масалаларга ўтинг.

Жавобни тополмаганда қандай ёрдам бериш керак?

Тайёр жавоб ўрнига битта шартга эътибор қаратинг. Масалан, қайси вариантни дарҳол чиқариб ташлаш мумкинлигини сўранг.

Бир нечта жавоб тўғридек кўринса, нима қиламиз?

Ҳар бир тахминни шартларнинг барчаси билан текширинг. Айниқса, рост гаплар сони ва рақамларнинг такрорланмаслиги ҳақидаги чекловларни қайта ўқинг.