Detektiv topshiriqlar — berilgan izlarni solishtirib, yagona javobni topishga undaydigan mantiqiy mashqlar. Quyidagi to’qima voqealarni butun oila bilan yechishingiz mumkin: ular diqqat, hisoblash va xulosani dalil bilan tekshirishga yordam beradi.
Oson mantiqiy savollar
- 1. Yo’qolgan xat. Maktabdagi xat qizil, ko’k, yashil yoki sariq jilddan birida. Tekshiruvchi dastlabki uch rangdagi jildni ochdi, ammo xat topilmadi. Xat qaysi jildda?
Javobni ko’rish
Sariq jildda.
- 2. Navbatdagi belgi. Kuzatuv daftarida 2, 4, 6 sonlari yozilgan. Har bir keyingi son oldingisidan aynan 2 ta katta. Keyingi son nechaga teng?
Javobni ko’rish
8 ga teng.
- 3. Kalitli quti. Uchta yopiq qutidan faqat bittasida kalit bor. Kalitli quti silkitilganda jaranglaydi, bo’shlari ovoz chiqarmaydi. Faqat ikkinchi quti jarangladi. Kalit qayerda?
Javobni ko’rish
Ikkinchi qutida.
- 4. Dasturxondagi iz. Likopchada 7 ta pechenye bor edi, hozir 4 ta qoldi. Faqat Aziz pechenye oldi, hech kim yangisini qo’shmadi. Aziz nechta olgan?
Javobni ko’rish
3 ta pechenye.
- 5. O’rtadagi guvoh. Uch guvoh bir qatordagi uch stulda o’tiribdi. Aziz Malikaning chapida, Jasur esa Malikaning o’ngida. O’rtadagi stulda kim o’tiribdi?
Javobni ko’rish
Malika.
- 6. Kim oldin kelgan? Nodira Azizdan oldin, Aziz esa Jasurdan oldin maktab kutubxonasiga kirdi. Shu uch kishidan kim birinchi kelgan?
Javobni ko’rish
Nodira.
- 7. Tokchadagi bo’sh joy. Tokchada 10 ta daftar bor edi. Malika bir nechtasini olgach, 8 tasi qoldi. Boshqa hech kim daftarlarga tegmagan bo’lsa, Malika nechta daftar olgan?
Javobni ko’rish
2 ta daftar.
- 8. Rangli qalpoq. Aziz qizil, Malika ko’k, Jasur yashil qalpoq kiygan. Ular qalpoqlarini almashtirmagan. Yozuvda eshikni yashil qalpoqli bola ochgani ko’rindi. Eshikni kim ochgan?
Javobni ko’rish
Jasur.
O’rtacha qiyinlikdagi savollar
- 9. Bitta rost yozuv. Kalit A, B yoki C qutida. A dagi yozuv: “Kalit B da”. B dagisi: “Kalit B da emas”. C dagisi: “Kalit A da emas”. Faqat bitta yozuv rost. Kalit qayerda?
Javobni ko’rish
A qutida.
- 10. Jildlarni ajrating. Aziz, Malika va Nodirada bittadan jild bor: ko’k, qizil va yashil. Azizniki qizil ham, yashil ham emas. Malikaniki yashil emas. Nodiraning jildi qanday rangda?
Javobni ko’rish
Yashil.
- 11. Quti qachon ochilgan? Soat 10:00 da quti yopiq edi, 10:10 da esa ochiq topildi. Xonaga Aziz 9:50 da, Malika 10:05 da, Jasur 10:15 da kirgan. Qutini shu uch kishidan biri xonaga kirishi bilan ochgan. U kim?
Javobni ko’rish
Malika.
- 12. Daftardagi ketma-ketlik. Izquvar 3, 6, 12, 24 sonlarini topdi. Har safar oldingi son ikki baravar oshirilgan. Keyingi son nechaga teng?
Javobni ko’rish
48 ga teng.
- 13. To’rt xonali kod. Kodning birinchi raqami 2, oxirgisi 5. O’rtadagi ikki raqam yig’indisi 9, uchinchi raqam ikkinchisidan 3 ta katta. Kod qanday?
Javobni ko’rish
2365.
- 14. Bozordagi navbat. To’rt kishi navbatda turibdi. Nodira Azizdan oldinda, Aziz Malikadan oldinda, Jasur esa Malikadan keyinda. Shu to’rt kishining oxirida kim turibdi?
Javobni ko’rish
Jasur.
- 15. Tarozidagi paketlar. Uch paketning og’irligi 2, 3 va 5 kilogramm. Ulardan aynan ikkitasi taroziga qo’yilganda jami 8 kilogramm chiqdi. Qaysi paketlar qo’yilgan?
Javobni ko’rish
3 va 5 kilogrammli paketlar.
- 16. Konvertlarni sanang. Qutida jami 12 ta qizil va ko’k konvert bor. Qizil konvertlar soni ko’klar sonidan ikki baravar ko’p. Ko’k konvert nechta?
Javobni ko’rish
4 ta.
- 17. Uchala yozuv ham yolg’on. Kalit A, B yoki C tortmada. A yozuvi: “Kalit shu yerda”. B yozuvi: “Kalit A da”. C yozuvi: “Kalit bu yerda emas”. Barcha yozuvlar yolg’on. Kalit qayerda?
Javobni ko’rish
C tortmada.
Qiyin mantiqiy savollar
- 18. Ikki rost gap. Qutini Aziz, Malika yoki Jasur ochgan. Aziz: “Malika ochdi”, dedi. Malika: “Jasur ochdi”, dedi. Jasur: “Malikaning gapi yolg’on”, dedi. Aynan ikki gap rost bo’lsa, qutini kim ochgan?
Javobni ko’rish
Malika.
- 19. Almashgan raqamlar. Ikki xonali kod raqamlari yig’indisi 9. O’nlik raqami birlik raqamidan katta. Raqamlar o’rni almashtirilsa, son 27 ga kamayadi. Dastlabki kod qanday?
Javobni ko’rish
63.
- 20. To’rtta sumka. Aziz, Malika, Jasur va Nodirada turli rangli sumkalar bor: qizil, ko’k, yashil, sariq. Azizniki qizil yoki ko’k. Malikaniki yashil. Jasurniki sariq ham, ko’k ham emas. Kimning sumkasi qaysi rangda?
Javobni ko’rish
Azizniki ko’k, Malikaniki yashil, Jasurniki qizil, Nodiraniki sariq.
- 21. Chiroqli boshqotirma. O’yindagi uch chiroq dastlab o’chirilgan. Har yurishda aynan ikkitasining holati almashtiriladi: yongani o’chadi, o’chgani yonadi. Bir necha yurishdan keyin faqat bitta chiroqni yoqiq qoldirish mumkinmi?
Javobni ko’rish
Yo’q, mumkin emas.
- 22. Yo’llar xaritasi. Faqat quyidagi yo’nalishlarda yurish mumkin: A dan B yoki C ga; B dan D ga; C dan D yoki E ga; D dan E ga. A dan E ga aynan uch o’tishda boradigan nechta yo’l bor?
Javobni ko’rish
2 ta yo’l.
- 23. Yengil o’yin tangasi. To’qqizta bir xil ko’rinishdagi tangadan bittasi yengilroq, qolganlari teng og’irlikda. Ikki pallali tarozi bor, toshlari yo’q. Yengil tangani kafolatli topish uchun eng kamida necha marta tortish kerak?
Javobni ko’rish
2 marta.
- 24. Besh raqamli qulf. Kodda 1, 2, 3, 4, 5 raqamlari bittadan ishlatilgan. Birinchi va ikkinchi raqam yig’indisi 3. Uchinchi raqam 5, to’rtinchisi birinchisining ikki baravari. Kod qanday?
Javobni ko’rish
21543.
- 25. Bitta xato xabar. Kalit 1, 2, 3 yoki 4 raqamli javonda. To’rt xabar bor: “Raqami juft”, “Raqami 2 dan katta”, “Raqami 4 emas”, “Raqami 3”. Aynan bitta xabar yolg’on. Kalit qaysi javonda?
Javobni ko’rish
3-raqamli javonda.
Javoblar va yechimlar
Detektiv topshiriqlarni yechgach, taxminingizni quyidagi izohlar bilan tekshiring. Har bir yechimda javobga olib keladigan asosiy dalil ko’rsatilgan.
-
Javobni ko’rish
Sariq jild. Qolgan uch jild tekshirilgan, shuning uchun yagona imkoniyat sariq rangdir.
-
Javobni ko’rish
8. Oxirgi 6 soniga shartdagi 2 ni qo’shamiz.
-
Javobni ko’rish
Ikkinchi quti. Shartga ko’ra, faqat kalit bor quti jaranglaydi.
-
Javobni ko’rish
3 ta. Boshlang’ich 7 tadan qolgan 4 tani ayiramiz: 7 − 4 = 3.
-
Javobni ko’rish
Malika. Uning ikki tomonida bittadan odam bor, demak, u o’rtada o’tiribdi.
-
Javobni ko’rish
Nodira. Kelish tartibi Nodira, Aziz, Jasur bo’ladi.
-
Javobni ko’rish
2 ta. Olingan daftarlar soni boshlang’ich va qolgan miqdorlar farqiga teng: 10 − 8 = 2.
-
Javobni ko’rish
Jasur. Yashil qalpoq unga tegishli va qalpoqlar almashtirilmagan.
-
Javobni ko’rish
A qutida. Shunda faqat B yozuvi rost; kalit B yoki C da bo’lsa, ikkitadan yozuv rost chiqadi.
-
Javobni ko’rish
Yashil. Azizga ko’k, Malikaga qizil jild tegadi, Nodiraga esa yashili qoladi.
-
Javobni ko’rish
Malika. Faqat uning kirgan vaqti quti yopiq ko’rilgan va ochiq topilgan vaqtlar orasiga tushadi.
-
Javobni ko’rish
48. Belgilangan qoida bo’yicha 24 ni 2 ga ko’paytiramiz.
-
Javobni ko’rish
2365. Yig’indisi 9, farqi 3 bo’lgan o’rtadagi raqamlar tartib bilan 3 va 6 dir.
-
Javobni ko’rish
Jasur. Shartlardan Nodira, Aziz, Malika, Jasur tartibi kelib chiqadi.
-
Javobni ko’rish
3 va 5 kilogrammli paketlar. Boshqa juftliklarning yig’indisi 5 yoki 7 kilogramm bo’ladi.
-
Javobni ko’rish
4 ta ko’k konvert. Ko’klar bir ulush, qizillar ikki ulush bo’lsa, jami uch ulush 12 taga teng.
-
Javobni ko’rish
C tortmada. C dagi “Kalit bu yerda emas” yozuvi yolg’onligi kalit aynan shu yerda ekanini bildiradi.
-
Javobni ko’rish
Malika. Bu holda Aziz va Jasur rost gapiradi; boshqa nomzodlarda faqat bittadan gap rost chiqadi.
-
Javobni ko’rish
63. Raqamlar farqi 27 ni 9 ga bo’lganda chiqadigan 3 ga teng; yig’indisi 9 bo’lgan juftlik 6 va 3 dir.
-
Javobni ko’rish
Aziz — ko’k, Malika — yashil, Jasur — qizil, Nodira — sariq. Yashil bandligi uchun Jasurga qizil tegadi, keyin qolgan ranglar aniqlashadi.
-
Javobni ko’rish
Mumkin emas. Har yurishda yoqiq chiroqlar soni ikkiga o’zgaradi yoki o’zgarmaydi, shu sababli u doim juft qoladi.
-
Javobni ko’rish
2 ta. Mos yo’llar A–B–D–E va A–C–D–E; A–C–E esa atigi ikki o’tishdan iborat.
-
Javobni ko’rish
2 marta. Avval uchtadan tangani solishtirib, yengil tanga bor uchlikni aniqlang, keyin undan ikkitasini torting; bir tortishning uch xil natijasi to’qqiz nomzodni ajratishga yetmaydi.
-
Javobni ko’rish
21543. Birinchi raqam 1 bo’lsa, 2 takrorlanadi; demak, u 2, ikkinchisi 1, to’rtinchisi 4 va oxirgisi 3 bo’ladi.
-
Javobni ko’rish
3-raqamli javon. Faqat shu variantda “Raqami juft” xabari yolg’on, qolgan uchtasi rost bo’ladi.
Mantiqiy fikrlashni qanday rivojlantirish mumkin
- Shartdagi “faqat”, “aynan”, “barchasi” so’zlarini belgilang. Ular mumkin bo’lgan javoblarni cheklaydi.
- Rang, ism va tartiblarni qog’ozga yozing. Mos kelmaydigan variantlarni bittalab chizing.
- Bola javob aytganda, “Qaysi dalilga tayandingiz?” deb so’rang. Tezlikdan ko’ra izohga e’tibor bering.
- Javobni barcha shartlarga qayta qo’yib tekshiring. Bitta belgiga mos kelishi hali yetarli emas.
- Qiyin topshiriqda tanaffus qiling. Keyin oilangiz bilan taxminlarni navbatma-navbat sinab ko’ring.
Ko’p beriladigan savollar
Bolalar qaysi detektiv topshiriqlardan boshlagani ma’qul?
Avval oson bo’limdagi rang, tartib va sanash topshiriqlarini tanlang. Bola javobini tushuntira olgach, rost-yolg’on yozuvli masalalarga o’ting.
Javobni topolmaganda qanday yordam berish kerak?
Tayyor javob o’rniga bitta shartga e’tibor qarating. Masalan, qaysi variantni darhol chiqarib tashlash mumkinligini so’rang.
Bir nechta javob to’g’ridek ko’rinsa, nima qilamiz?
Har bir taxminni shartlarning barchasi bilan tekshiring. Ayniqsa, rost gaplar soni va raqamlarning takrorlanmasligi haqidagi cheklovlarni qayta o’qing.