ИҚ тест саволлари шаклидаги бу 25 машқ болалар ва катталарни санашга, шартларни солиштиришга ва диққат билан ўқишга ундайди. Улар оилада ёки синфда бирга ишлаш учун мос, аммо расмий ақл даражаси баҳосини бермайди. Аввал мустақил уриниб кўринг, кейин жавоблар бўлимидаги ечим билан солиштиринг.
Осон мантиқий саволлар
- Азизнинг 7 та қалами бор эди. У Малика учун 2 тасини берди, кейин яна 1 та қалам олди. Азизда нечта қалам бўлди?
- Сонлар ҳар сафар бир хил миқдорга ортмоқда: 3, 6, 9, 12. Кейинги сон неччи?
- Ўқитувчи 5 боланинг ҳар бирига биттадан дафтар берди. Унда яна 2 та дафтар қолди. Дастлаб нечта дафтар бор эди?
- Навбатда фақат Азиз, Малика ва Жасур турибди. Азиз Маликадан олдинда, Малика эса Жасурдан олдинда. Ўртада ким турибди?
- Ҳовлидаги 4 та саватнинг ҳар бирида 2 тадан олма бор. Саватларда жами нечта олма бор?
- Синфдаги 10 та деразанинг 3 таси очиқ, қолганлари ёпиқ. Нечта дераза ёпиқ?
- Жавонда 6 жуфт пайпоқ бор. Ҳар бир жуфтда иккитадан пайпоқ бўлса, жавонда жами нечта алоҳида пайпоқ бор?
- Буви 9 та конфетни болаларга 3 тадан берди ва конфет ортмади. Нечта бола конфет олди?
Ўртача қийинликдаги саволлар
- Малика нақшнинг ҳар бир янги қаторига олдинги қатордагидан икки баравар кўп нуқта қўймоқда: 2, 4, 8, 16. Кейинги қаторда нечта нуқта бўлади?
- Учта бир хил дафтар ва битта қалам учун 14 000 сўм тўланди. Ҳар бир дафтар 4 000 сўм туради. Қаламнинг нархи қанча?
- Тўгаракдаги 18 боланинг ҳар бири фақат битта ўйинни танлади: шахмат ёки шашка. Шахматни 7 бола танлаган бўлса, шашкани нечта бола танлаган?
- Бозордаги уч раста бир қаторда жойлашган. Нон растаси мева растасидан чапда, мева растаси сабзавот растасидан чапда турибди. Ўртада қайси раста жойлашган?
- Маликада Азиздагидан 2 та кўп ёнғоқ бор. Иккаласида жами 14 та ёнғоқ бўлса, Маликада нечта ёнғоқ бор?
- Бир хил узунликдаги чўплардан ёнма-ён учта квадрат тузилди. Қўшни квадратларнинг битта томони умумий, чўплар устма-уст қўйилмаган. Жами нечта чўп ишлатилган?
- Автобусда 12 йўловчи бор эди. Бекатда 5 киши тушди, 8 киши чиқди. Кейинги бекатгача автобусда нечта йўловчи кетмоқда?
- Жасур биринчи куни 3 бет ўқиди. Кейинги уч куннинг ҳар бирида олдинги кундагидан 2 бет кўп ўқиди. Тўрт кунда жами неча бет ўқиган?
- Икки хонали соннинг рақамлари йиғиндиси 9 га тенг. Ўнлар хонасидаги рақам бирлар хонасидаги рақамдан икки баравар катта. Бу қайси сон?
Қийин мантиқий саволлар
- Ҳовлида жами 5 та товуқ ва қуён бор. Ҳар бир товуқнинг 2 та, ҳар бир қуённинг 4 та оёғи бор. Оёқлар жами 14 та бўлса, қуёнлар нечта?
- Уч қутига қизил тугмалар, кўк тугмалар ва икки ранг аралаш тугмалар солинган. Қутилардаги ёзувлар: «Қизил», «Кўк», «Аралаш». Барча ёзувлар нотўғри. «Аралаш» ёзилган қутидан қизил тугма олинди. Фақат кўк тугмалар қайси ёзувли қутида?
- Қулф коди 1, 2 ва 3 рақамларидан тузилган, ҳар бири бир мартадан қатнашади. Биринчи рақам 1 эмас, охиргиси 3 эмас. 2 рақами бевосита 1 дан олдин туради. Код қандай?
- Ташқи кўриниши бир хил 8 тангадан биттаси бошқаларидан енгил, қолганларининг вазни тенг. Тошларсиз икки паллали тарозида енгил тангани ҳар қандай ҳолатда топиш учун энг кам нечта тортиш етади?
- Уч уста учта гиламни 6 кунда тўқийди. Ҳар бир уста алоҳида гиламда ишлайди ва барчасининг тезлиги бир хил. Олтита уста олтита шундай гиламни неча кунда тўқийди?
- Маҳалладаги 16 боланинг ҳар бири шахмат ёки шашкадан камида биттасини ўйнайди. Шахмат ўйнайдиганлар 12 та, шашка ўйнайдиганлар 9 та. Иккаласини ҳам ўйнайдиганлар нечта?
- Учта қутининг оғирлиги жуфтлаб ўлчанди: А ва Б бирга 10 килограмм, А ва C бирга 12 килограмм, Б ва C бирга 14 килограмм. А қути неча килограмм?
- Катакли қоғозда бошланғич нуқтадан икки катак ўнгда ва икки катак юқорида белги қўйилган. Фақат ўнгга ёки юқорига бир катакдан юриб, белгига нечта турли йўл билан етиш мумкин?
Жавоблар ва ечимлар
Жавоб мос келмаса, дарров хато деб ҳисобламанг: аввал шартни қайта ўқиб, қайси амални нима сабабдан танлаганингизни текширинг.
- 6 та қалам. Берилган қаламларни айириб, олинганини қўшамиз: 7 − 2 + 1 = 6.
- 15. Ҳар сафар 3 қўшилган, демак, 12 дан кейин 15 келади.
- 7 та дафтар. Тарқатилган 5 та ва қолган 2 та дафтарни қўшамиз.
- Малика. Шартга кўра тартиб Азиз, Малика, Жасур бўлади.
- 8 та олма. Тўртта саватнинг ҳар биридаги иккитадан олмани қўшиш 4 × 2 = 8 натижасини беради.
- 7 та дераза. Жами деразалар сонидан очиқларини айирамиз: 10 − 3 = 7.
- 12 та пайпоқ. Жуфтларни эмас, алоҳида пайпоқларни санаяпмиз, шунинг учун 6 ни 2 га кўпайтирамиз.
- 3 бола. Тўққизта конфетни учтадан гуруҳласак, учта гуруҳ ҳосил бўлади.
- 32 та нуқта. Ҳар янги қаторда сон икки баравар ортади: 16 × 2 = 32.
- 2 000 сўм. Дафтарлар жами 12 000 сўм туради; 14 000 сўмдан шу суммани айирсак, қалам нархи қолади.
- 11 бола. Ҳеч ким иккала ўйинни танламаган, шунинг учун 18 дан 7 ни айирамиз.
- Мева растаси. Чапдан ўнгга нон, мева, сабзавот тартиби ҳосил бўлади.
- 8 та ёнғоқ. Ортиқча 2 тани вақтинча ажратсак, қолган 12 та ёнғоқ тенг иккига бўлинади; Маликанинг улушига 2 тани қайтарсак, 8 чиқади.
- 10 та чўп. Биринчи квадратга 4 та чўп кетади, кейинги иккитасининг ҳар бирига умумий томон туфайли 3 тадан қўшилади.
- 15 йўловчи. Аввал тушганларни айирамиз, кейин чиққанларни қўшамиз: 12 − 5 + 8 = 15.
- 24 бет. Кунлар бўйича ўқилган бетлар 3, 5, 7 ва 9 бўлади; уларнинг йиғиндиси 24.
- 63. Бирлар рақамини бир улуш десак, ўнлар рақами икки улуш: жами уч улуш 9 га тенг, демак, рақамлар 6 ва 3.
- 2 та қуён. Ҳаммаси товуқ бўлганида 10 оёқ чиқарди; ортиқча 4 оёқ ҳар бири яна иккитадан оёқ қўшадиган икки қуёнга тегишли.
- «Қизил» ёзилган қутида. «Аралаш» ёзувли қути аслида фақат қизил тугмали, чунки унинг ёзуви нотўғри ва ундан қизил тугма чиқди. Қолганлардан «Кўк» ёзувлиси кўк бўлолмайди, демак, у аралаш, «Қизил» ёзувлиси эса кўк.
- 321. «21» ёнма-ён тургани учун фақат 213 ва 321 қолади; охирги рақам 3 эмаслиги 213 ни чиқариб ташлайди.
- 2 марта. Аввал учтадан тангани солиштиринг: тенг бўлса, қолган иккитасини тортинг; тенг бўлмаса, енгил томондаги уч тангадан иккитасини солиштиринг. Битта тортишнинг уч хил натижаси саккиз номзоддан биттасини ҳар доим ажратишга етмайди.
- 6 кун. Ҳар бир уста битта гиламни 6 кунда тугатади; усталар ҳам, гиламлар ҳам тенг миқдорда кўпайган.
- 5 бола. 12 + 9 = 21 саноғида иккала ўйинни ўйнайдиганлар икки марта саналган, шунинг учун 21 − 16 = 5.
- 4 килограмм. Биринчи икки ўлчовни қўшиб, учинчисини айирсак, А қутининг икки баравар оғирлиги қолади: 10 + 12 − 14 = 8; ярми 4.
- 6 хил йўл. Тўрт қадамнинг иккитасида юқорига юриш керак; бу қадамларнинг ўринлари қуйидагича бўлиши мумкин: биринчи ва иккинчи, биринчи ва учинчи, биринчи ва тўртинчи, иккинчи ва учинчи, иккинчи ва тўртинчи, учинчи ва тўртинчи.
Мантиқий фикрлашни қандай ривожлантириш мумкин
- Шартни қисмларга ажратинг. Нима берилганини ва нимани топиш кераклигини алоҳида айтинг. «Фақат», «ҳар бири», «камида» сўзларини ўтказиб юборманг.
- Кўринадиган модел тузинг. Қути масаласини қоғоз бўлаклари, навбат масаласини эса исмлар ёзилган карточкалар билан текширинг.
- Боладан сабабини сўранг. «Нега шундай ўйладингиз?» саволи жавобни шунчаки айтиб беришдан кўра унинг фикрлаш йўлини яхшироқ очади.
- Хатони бирга изланг. Ҳисоб нотўғрими ёки шарт бошқача тушунилганми — шу фарқни аниқланг, болани бошқа иштирокчилар билан солиштирманг.
- Шартни ўзгартириб кўринг. Масала ечилгач, битта сонни алмаштиринг ва аввалги усул яна ишлашини текширинг.
Кейинги машғулот учун жавоби топилмаган битта саволни танланг ва уни чизма билан қайта ечинг.
Кўп бериладиган саволлар
Бу ИҚ тест саволлари қайси ёшга мос?
Тўплам бутун оила учун тузилган, саволлар эса осондан қийинга қараб жойлаштирилган. Бола ҳали кўпайтиришни ўрганмаган бўлса, дастлабки масалаларни буюмларни санаб ечиши мумкин.
Натижадан ИҚ кўрсаткичини аниқласа бўладими?
Йўқ, бу машқлар бўйича ИҚ кўрсаткичи чиқарилмайди. Тўғри жавоблар сонидан кўра, қайси шарт чалкаштиргани ва ечимни тушунтира олишингизга эътибор беринг.
Саволларни вақт белгилаб ечиш керакми?
Вақт белгилаш шарт эмас. Биринчи уринишда шошилмасдан ечинг; оилавий ўйинда вақт чегарасини танласангиз, уни олдиндан келишиб олинг ва жавобни изоҳлашга ҳам имкон беринг.